Op deze pagina kun je alle Uitgelicht’s lezen van Maurice Kummer.


UITGELICHT: Time Waits For No One

Schilderij Tome waits for no one Maurice Kummer

Time Waits For No One, 70 x 50 cm, € 900,-

Als je schildert aan de hand van foto’s van een model, zoals ik, dan is elke fotoshoot een intiem cadeautje. Inspiratie zonder prijs. Iemand geeft zich figuurlijk en soms letterlijk helemaal bloot voor mij. Iemand die zich durft te laten zien zoals ze is. Inclusief alle menselijke onvolkomenheden, tatoeages en eventuele littekens. En uiteindelijk zijn het die littekens, die iemand mooi maken: dat wat iemand getekend heeft. Dat wat iemand gemaakt heeft tot wie ze is.

Uniformiteit heeft weinig aantrekkelijkheid. En het is niet van deze tijd. In deze tijd willen we individualiteit zien. Leuk hoor, al die kippen en koeienkoppen op houten paneeltjes. Maar met Kunst heeft het niets te maken. Grappige dikke vrouwtjes in badpak en vette witte lijnen of absurd grote ogen trouwens ook niet. In deze tijd moet het om heel andere dingen gaan.
Om inhoud namelijk. Pure vorm is overal te geef en te koop voor een prikkie. Weinig exclusief. Maar waar vind je nog een echt verhaal? Een verhaal met betekenis? Iets dat je werkelijk raakt vanbinnen? Iets dat echt doorleefd is?
Ik zal u zeggen waar: bij de mensen. Daarom maak ik portretten.

Is het niet enorm dapper dat deze vrouwen zich voor u blootgeven? Zelfs met hun littekens? Maar vergis u niet: die littekens zijn geen vuiltjes op het perfect scherpe beeld! In tegendeel. Die littekens zijn als een prentenboekplaatje de aanleiding voor het vertellen van een verhaal. Ze symboliseren een verhaal dat iedereen kan vrijmaken als je goed kijkt en goed luistert.
Een borst laten amputeren. Dat doe je niet zomaar. Het is een heel belangrijk deel van jezelf. Alleen in het uiterste geval, als magere Hein al voor de deur staat. En dan hoop je dat de artsen ook nog iets kunnen reconstrueren waarmee jij zo’n beetje redelijk verder kunt met je leven. Zo goed en zo kwaad als het gaat. Roeien met de riemen die je hebt. Dus zoiets doe je liever niet.

Maar wat, als je moeder het al noodgedwongen heeft moeten laten doen en alle gedokter maar net heeft overleefd? En een ander familielid ook misschien? Wat doe je dan? Hoe lang wacht je op de grote ziekte? Of, wacht je dat niet af? Neem je het heft in eigen handen? Dat is wat u hier nu ziet: Iemand die niet wachtte op die vreselijke ziekte, maar die zich liet opereren op vrij jonge leeftijd, al voor de ziekte haar lelijke kop kon opsteken. Is ze trots of is ze berustend? Dit is wat het geworden is. Ze kan in elk geval niet meer terug.

Dat is wat wij mensen doen. Wij kunnen ons instinct niet volgen. Wij kijken vooruit en kunnen niet zomaar alles op zijn beloop laten. Wij moeten keuzes maken, en leven met de gevolgen. Hoera voor de vrijheid! Maar alles heeft zijn prijs.

 


 UITGELICHT: Redemption

Niet alles is vooraf zo bedacht. Dat zou niet goed zijn. Wil een kunstwerk een ziel krijgen, dan moet het gegroeid zijn, niet ontworpen en uitgevoerd. Soms… Nee. Altijd krijgt een werk zijn betekenis pas achteraf. Later dus. Voor de beschouwer, maar ook voor mij als maker. Dat is geen ‘hinein-interpretieren’; dat is gewoon zoals het werkt.

Redemption, 120 x 50 cm, € 1275,- via Galleri M

Dit schilderij kreeg de titel ‘Redemption’ omdat ik dat op dat moment een mooi nummer van Johnny Cash vond. “Het bloed dat leven geeft”: zo in en in religieus! Dat voel je meteen. Al begreep ik niet precies waarom.

‘Redemption’ wordt vaak vertaald met ‘verlossing’, maar eigenlijk is dat de vertaling van ‘salvation’. ‘Redemption’ betekent eerder ‘aflossing’ of ‘inlossing’, als bij een schuld. Dit verwijst naar een door het Christendom bedacht concept: de erfzonde. Adam en (vooral) Eva, die ondanks een verbod van de appel van goed en kwaad eten, waardoor ze niet onsterfelijk worden (had gekund als ze van de andere boom hadden gegeten) maar wel voortaan bewustzijn en verstand hebben. Hun prijs is dat ze hierdoor ook beseffen dat ze zondig zijn. En al hun nakomelingen voortaan ook. Die erven die zonde. Ze zijn zondig van het begin af aan. Tegen wil en dank. Dat is de erfzonde. Zie daar maar eens vanaf te komen.

In de orthodox-Christelijke  kerken is dat gebeurd door de kruisdood van de zoon van God. In de Westerse kerken bleef de erfzonde, vooral bij vrouwen, bestaan. Al eeuwenlang tekent het de vrouw, dat ze een groot, leeg zondebesef met zich mee draagt, dat op ieder moment gevuld kan worden met afgunstige blikken, kleine angsten en allerlei vormen van schaamte en zelfverwijt. Meer nog dan de pijnlijkheid van bevallingen is dat de straf die de nakomelingen van Eva dragen.

Dit schilderij, Redemption, is in de vorm geïnspireerd op een van de zijpanelen van het altaarstuk in de Sint Baaf in Gent door de gebroeders Van Eyk. Zij beeldden daar Eva af in een onnatuurlijk donkere nis, waardoor zij zelf naar voren lijkt te komen, in het licht, in al haar aardse, ongewapende naaktheid. Het lijkt bijna een poging van de schilders om door de (vooruitstrevende) techniek van de afbeelding de schaamte en het zelfkritische bewustzijn van de erfzonde te overwinnen.

Maar voor de meeste vrouwen heeft het niet mogen baten. Zij voelen zich nog steeds voortdurend bekeken en continu onzeker over hoe zij zich tussen anderen bewegen: hoe ze verschijnen, wat ze zeggen, hoe ze overkomen; met handen gebonden aan de blikken van de wereld overgeleverd.

Maar dat begrijp ik nu pas.

 


UITGELICHT: Distant Shores

 Ja, het klopt. Ik schilder schoonheid. Maar naar ik hoop wel aardse schoonheid, geen hemelse. Hoewel sommige van mijn modellen erg mooi zijn, zijn het wel mensen. En zo wil ik ze portretteren. Aardse schoonheid is vergankelijk, afhankelijk van de lichtval, kwetsbaar, imperfect en aan smaak gebonden. Maar ze is echt. En dus waar.
Vroeger, in de tijd van de Grote Verhalen, had je Platoonse Ideeën, Kantiaanse apriori, Hegeliaanse systemen, Goden en idealen. Allemaal absolute ontkenningen van de eindigheid. Allemaal bedoeld om de discrepantie te dichten tussen onze ratio en de werkelijkheid om ons heen. Want die werkelijkheid is tijdelijk en zeker niet volmaakt. Die werkelijkheid past helemaal niet bij hoe mooi wij het kunnen denken.
Tot je verbaasd wordt door wat je ziet. Tot een schilderij zichzelf schildert en eigenlijk in 4 dagen zo goed als klaar is. Tot je denkt: hoe is dit gebeurd? Ik was erbij, ik deed het, maar hoe? Misschien lijkt je dit overdreven, maar het is zoals het is. Sterker nog: als een werk precies wordt zoals je het vooraf bedacht had, is er niets gebeurd onderweg. En dat is niet goed. Dat is nijverheid en zelfbevlekking. Life is what happens to you while you’re busy making other plans, zong John Lennon. En zo is het. Wil je leven in je werk, dan moet je durven afwijken van je oorspronkelijke plan.
Nog mooier is het, als er helemaal geen plan is. Als het boek zichzelf schrijft; het schilderij zichzelf schildert, voor je er erg in hebt. Dat zijn de beste. Waarom? Omdat ze vol zijn van schoonheid. Echte schoonheid. Geen bedachte schoonheid. Geen perfecte schoonheid. Maar schoonheid zoals ze zich soms zomaar voordoet.
En dan is ze weer weg. Zodat je je afvraagt of je blijft hangen in een herinnering, of in een fantasie.

Distant Shores, mei 2016, 50x100cm

Distant Shores, 50 x 100 cm, €

Distant Shores, 50 x 100 cm, € 1250,-

 

 


 

UITGELICHT: Like the Wind, € 2400,-

Like the Wind, 80 x 100 cm, € 2400,-

Like the Wind, 80 x 100 cm, € 2400,-

Deze Uitgelicht gaat niet over wat er achter dit werk zit (een paard), maar over de voorkant van het proces, om precies te zijn: over de prijs.

Laat ik beginnen met te zeggen dat dit niet geschreven is uit frustratie, maar om uit te leggen hoe het zit. Mijn werk verkoopt goed en als ik werkte om meer te verkopen, dan maakte ik ander werk. Maar ik maak regelmatig mee dat mensen de prijs van Kunst erg hoog vinden. Ze zeggen dan bijvoorbeeld tegen mij: “Wij hadden eerder aan iets van € 150,- gedacht.” Meestal wijs ik die mensen er dan op dat mijn schilderijen handgemaakt en uniek zijn, wat je van bijvoorbeeld een miljoenen keren op canvas afgedrukte poster die ook bij de buren hangt niet kunt zeggen. Voor sommige mensen is dat antwoord niet bevredigend. Voor die mensen maak ik deze rekensom.

Gisteren ben ik spielatten gaan halen voor een nieuw schilderij. Ik moest € 34,- afrekenen. Daar komt dan nog doek bij, nietjes, gresso; en vervolgens goede verf, penselen, vernis en schroefjes, oogjes en draad voor de ophanging. Met andere woorden, afhankelijk van de grootte van het doek, liggen de materiaalkosten ergens tussen de € 50,- en de € 150,-.

Hoeveel tijd ik aan een schilderij besteed, is natuurlijk variabel. Bovendien is er niet alleen de tijd dat mijn penseel het doek raakt. Er gaat aan elk schilderij ook altijd een fotosessie vooraf. Vervolgens moeten die foto’s geselecteerd en gecombineerd met kleur- en vormideeën. Het doek moet gemaakt, een opzet geschetst…

Toen ik het schilderij dat u hier ziet maakte, heb ik voor één keer alle uren die ik er aan besteedde geturfd. Dat waren er toen 50. Laten we dat aantal vermenigvuldigen met een redelijk uurloon voor een ZZP’er van € 35,- p/u (nog altijd minder dan wat mijn monteur mij rekent). De minimale kosten van het maken komen dan uit op 50 x 35 + 100 = € 1850,-

Let wel: dat is voor een saai, oninteressant en nietszeggend schilderij dat nooit zal winnen aan waarde. Dan heb je nog geen Kunst.

Wat is Kunst? Is het iets dat volgens anderen veel geld waard is, ondanks geringe functies of voordelen? Of is het iets waar je verliefd op wordt en dat je bij je wilt hebben: iets dat jou zelf veel waard is?

Ik denk dat laatste. Daarom valt er bij mij over de prijs altijd te praten. Maar voor € 150,- doe ik het niet.

 


UITGELICHT: One

One1Alles is één. Dat is de kern van de leer van de oudste filosoof van wie teksten bewaard zijn gebleven: Herakleitos van Efeze. Dag en nacht; plezier en verdriet; wassen, vol zijn en afnemen: ze bestaan niet zonder elkaar. In een eindeloze golfbeweging gaan ze in elkaar over en vormen samen één geheel.

Op dit schilderij zie je drie maal hetzelfde meisje net iets anders, in een eigenlijk onmogelijke houding. Dat wil zeggen: hoe lenig of sterk je ook bent, en hoe vloeiend het er ook uit mag zien, deze houding kun je niet uit jezelf aannemen.

Ik had een trapladdertje mee, en een grote hoeveelheid dik nylon touw. Met een lus om haar middel bond ik haar vast aan een poot van de keuken. Haar bovenlijf trok ik met touw naar de verwarmingsbuis aan de andere kant van haar studio, haar enkels naar de bench van haar hond. Zo kon ik, balancerend op een keukentrapje, foto’s van haar maken van bovenaf. Ze verzekerde mij dat het geen pijn deed. Ik kreeg haar gespierde lijf zo wel in de kromming die ik zocht. Het was anders dan anders, maar de samenwerking ging heel vanzelfsprekend en we hadden veel plezier. Soms heb je zo’n klik met iemand, dat alles wat je doet vertrouwd lijkt en door de zon beschenen.

Later benaderde ik haar voor een ander project, waarvoor ze mijn kant uit zou moeten komen. Ook daar had ze heel veel zin in, zei ze. We spraken af voor een zaterdagmiddag. Die dag kreeg ze echter autopech onderweg naar mij. Volgens de garage was de auto total-loss.

Meteen spraken we af voor de zaterdag van de week erna. Ze hoopte dan al een nieuw karretje gevonden te hebben. En anders zou ze met OV komen. Ik zou haar van het station halen.

Die vrijdag appte ik meerdere keren over hoe laat ik haar zou afhalen. Ze las mijn berichtjes wel maar schreef niets terug en liet nooit meer iets van zich horen.

Ik voelde me verraden. Misleid. Zelfs als ze plotseling geen zin meer had, had ze toch iets kunnen laten weten? Ik had thuis alles voorbereid. Dit was mij eerder gebeurd, maar van haar had ik het niet verwacht. Had ik mij dan zo in haar vergist? Of hebben mensen gewoon heel veel meer kanten dan het beeld dat we van hen vormen na een eerste ontmoeting?

Het lijkt spannend en idyllisch werk: fotoshoots met jonge, naakte meiden om materiaal voor schilderijen te verzamelen. Maar zoals alles heeft ook dit zijn keerzijde. Soms loop je hele middagen te ijsberen en te appen, zonder vooruit te kunnen en met aan het einde niets in je handen dan het gevoel dat iemand je belazerd heeft. Maar dat hoort erbij. Zoals alles.

 

Tik voor meer op mijn naam links boven.

Meer UITGELICHT lezen.


UITGELICHT: Be Agressive

Ik herkende haar meteen, op het station van Arnhem Centraal, hoewel ze een prominent aanwezige bril droeg, die ik op de foto’s nooit eerder had gezien.

Dat hoorde zo, begreep ik. Haar lange, slanke lijf sleepte met moeite een gigantische koffer mee, waarin ik zelf ook met gemak zou hebben gepast. We hadden ook afgesproken dat ze een en ander aan kleding mee zou nemen.

Alles wat ik van haar wist, was dat ze van goede, stevige muziek hield. Faith No More, noemde ze. Dat is duidelijk genoeg. No tattoos or leather needed.

Niets is wat het lijkt in de Kunst. En dat is goed. Dat is wat kunst tot Kunst maakt: dat iets altijd ook iets anders kan zijn.

Op het schilderij zien we iemand die de snaren van een gitaar kapot trekt. In werkelijkheid zat dit model te trekken aan touwtjes die ik aan de danspaal in onze woonkamer bevestigd had. Verdere vragen hierover alleen privé.

De gitaar is een geabstraheerd portret van mijn eigen gitaar. Mijn lieve Rosie, met wie ik talloze keren heb opgetreden en talloze songs heb geschreven, die anderen dan moesten uitvoeren, omdat ik te lui was om te leren spelen wat ik verzon. En nu lag deze gitaar al 15 jaar in haar koffer onder mijn bed. Ze heeft nog één keer mogen schitteren.

Mijn model stond voor mij in de woonkamer. Ik had de hutkoffer met kleding naast haar gezet. “Dit is mijn favoriete rokje”, zei ze. “Maar de plooien moeten gestreken zijn, anders ziet het er niet uit.”

En dus zat ik een half uur te wachten, terwijl zij in mijn slaapkamer ieder plooitje van haar rokje recht stond te strijken. Ik ben zelf een perfectionist: ik begrijp dat wel.

Alleen jammer dat je uiteindelijk weinig ziet van al die moeite. Het rokje met de mooie plooien is een puntig zwart vlak geworden.

Zo kost de voorbereiding soms meer tijd dan de kijker er van af kan zien. Maar al die dingen komen zwijgend en ongezien in het werk terecht en versterken haar kracht.

Inmiddels is het werk verkocht. En ik ben er zeker van dat de kopers nog iedere dag plezier beleven aan de moeite die wij hier in gestopt hebben.

Dag gitaar! Dag Rosie!

Be Agressive

 


UITGELICHT: Evenwicht

Wat is de essentie van creativiteit? Ik zou zeggen: ‘te zien dat iets ook anders kan’, of: ‘te zien dat iets ook iets anders zou kunnen zijn’. De peuter die na een aantal happen zijn boterham demonstratief voor zich houdt en uitroept: “Kijk! Het is een stoel!”

Tegenover creativiteit staat rechtlijnigheid. Als ik als kind uit school kwam en mijn moeder had afgestoft, dan liep ik het hele huis door om alle schilderijtjes weer precies recht te hangen.

Iedereen heeft van beide uitersten wel iets in zich.

Het was in Lelystad bij de Bataviawerf. Ze had zich omgekleed (of ‘uitgekleed’ – zo u wilt) in mijn auto, want het waaide koud en we hadden al een beetje bekijks. Behoedzaam en wankel daalde ze af naar het wilde water over de grote, spekgladde keien. De dunne doek om haar lijf en haar lange blonde haren wapperden en dreigden haar als een zeil mee te sleuren of op zijn minst te doen uitglijden en vallen. Ze kromde haar tenen voor meer grip.

Niet lang voor ik aan het schilderij begon dat deze situatie moest verbeelden had ik een vorig werk gemaakt op een vierkant doek, dat ik in ruitvorm had opgehangen zodat het groter zou lijken: breder en hoger. Voor dit werk dacht ik: waarom het doek dan niet scheef gehangen voor ik begin? Onder een lichte hoek? Dat zou – mits er een duidelijke horizon is – het gevoel van ‘moeizaam het evenwicht bewaren’ mooi kunnen versterken. Ongebruikelijk misschien, maar dat is de kern van originaliteit. Waarom zou een schilderwerk per se een rechthoek moeten zijn die als een wiskundige wetmatigheid loodlijnen volgt?

Dit schilderij brengt duistere dwangmatige impulsen bij mensen boven. Het heeft al op allerlei verschillende locaties geëxposeerd gehangen en overal gebeurde hetzelfde. Van iedere tien kijkers is er tenminste één die alle ongeschreven fatsoensregels botweg doorbreekt. Tenminste één die bijna onbewust met zijn of haar vingers de lijst grijpt en eigenhandig het doek een slagje probeert te draaien. Dat is nog knap lastig, want ook de ophangdraad aan de achterkant heb ik uiteraard onder een hoek bevestigd. Bovendien loopt dan het water weg.

Kunst beweegt zich in het erotische spanningsveld tussen behagen en verwarren. Als je als kijker niets herkent of enkel geïrriteerd wordt door wat je niet wil zien, dan kun je daar niets mee. Als alles wat je ziet bekend en mooi en prettig is, dan spreken we van kitsch. Ergens daar tussenin gebeurt het.

Evenwicht, 60 x 60 cm, € 1100,-

Evenwicht, 60 x 60 cm, € 1100,-


 

UITGELICHT: Perpetuum Succursu

Religie is een raar ding. Iedereen mag geloven in wat hij of zij wil. Zo geloven de Masai dat alle runderen van de wereld aan hen beloofd zijn. Dus als iemand anders een koe heeft, mogen zij die meenemen. Kwestie van religie. Anderen geloven dat prachtige UNESCO cultuurschatten uit het verleden vernietigd moeten worden, omdat ze dateren uit een tijd dat Mohammed met de baard nog niet geboren was. Weer anderen geloven dat alle paaseieren en kerstbomen met een beetje goede wil uitgevonden kunnen zijn door Jezus Christus. Allemaal religie.

Iemand zei tegen mij: jouw werk is zo grafisch, waarom ga je geen zeefdrukken maken?

Ik zal eerlijk zijn: ik vind zeefdrukken hopeloos ouderwets. Net als litho’s, lino’s en aardappelsteeksels. Het zijn methodes om van hetzelfde idee meer dan één afbeelding te maken. Uitgevonden vóór het drukkertje om de hoek PDF’s tot in het oneindige kon reproduceren.

Natuurlijk: in de beperking wordt de creativiteit geboren. Wie zich tot lino’s beperkt, komt tot andere ontwerpen dan wanneer de beschikking over alle mogelijke kleuren open ligt. “Prakkezeere kump van errem luu”, zei mijn oma altijd. Maar waarom zou ik mezelf beperken? Zeefdrukramen zijn duur bovendien. En ik wil helemaal niet reproduceren. Ik wil iets unieks maken. Maar die opmerking over zeefdrukken, zette mij wel aan het denken.

Ik dacht: als mijn werk (dat ik laag over laag schilder, met een penseeltje dat nooit dun genoeg is) zo grafisch is dat het een zeefdruk lijkt, dat moet ik dus iets maken dat nooit met zeefdruk gemaakt zou kunnen worden. Niet één kleur over de andere, maar kleur A over kleur B terwijl kleur B ook over kleur A ligt. En zo ontstond het idee voor dit schilderij: brutale burlesque in alleen zwart, over goud gebrande traditie (gereguleerde icoonkunst zelfs) maar tegelijkertijd ook andersom. Het een past in het andere als een Japanse puzzel. Zelfs het gezicht van het model kwam – al doende – toevallig precies terecht waar ooit het hoofd van Jezus Christus op de andere afbeelding zat. Zo vloeiden verleden en heden, prudentie en wulpsheid, naadloos in elkaar over. En dat is toch wat je wil? Als kunstenaar?

Model voor deze afbeelding stond de prachtige (en heel lieve) Cora Emens, bekend van “Spuiten en Slikken” en presentatrice van “Beter in Bed”. (Thnx Cora, I love you!) Naast haar televisiewerk maakt ze heel bijzondere muziek en geeft ze workshops in den lande. Ze noemt zichzelf ‘sekscoach’. Als je het even niet weet, kun je haar vragen hoe het verder moet. Altijddurende bijstand dus. Perpetuum succursu. Net als op het icoon. Net als Maria, de moeder van God. Net als Artemis. Net als Isis, lang daarvoor al. Alles is één.

Perpetuo Succursu, 100 x 100 cm (140 x 140 cm), € 3000,-

Perpetuo Succursu, 100 x 100 cm (140 x 140 cm), € 3000,-

 


UITGELICHT:  8 of Chalices

Het meisje zat bij het zwembad en las een boek in de zon. Na enkele dagen raakten we aan de praat. Zelfs over heftige dingen spraken we. Ze kon pas twee jaar (weer) lopen, sinds haar nieuwe heup. Je kon het litteken nog zien. Ondanks haar sprankelende uiterlijk had ze het leven al leren kennen. Dat maakte haar tot een heel bijzondere jonge vrouw, met enorm grote, wijze en vrolijke innerlijke kracht. Het vervult mij met trots dat ik haar ken.

Toen de vakantie afliep, zocht zij nog vervoer terug naar Nederland. Ze bleek vlakbij ons te wonen. Dus maakten wij graag plaats voor haar in onze nieuwe auto. “Wil jij dan als we terug zijn een keer model staan voor mij?” vroeg ik haar. En zo liep het. Ze werd mijn muze. Van geen ander maakte ik zoveel schilderijen als van haar.

Misschien is dit niet het mooiste of beste schilderij waarvoor zij model stond. Maar ik denk dat dit wel het doek is waar zij na zoveel jaren rolstoel het meest trots op was, omdat het haar echt lukte om deze houding aan te nemen. En dat had ze eigenlijk niet verwacht, toen ik het voorstelde.

Het is onderdeel van een kleine serie die vier tarotkaarten uitbeeldt. Onderaan elk doek besloot ik een tekstje te schrijven dat in woorden uitdrukking geeft aan dezelfde kaart; in dit geval de 8 van kelken.

8 of Chalices, 70 x 50 cm, € 1050,-

8 of Chalices, 70 x 50 cm, € 1050,-

Soms laat ik tatoeages of huidvlekken die op de foto’s te zien zijn weg op mijn schilderijen. Maar in dit geval vond ik dat je het litteken op haar dij juist wel zou moeten zien. Bovendien spiegelt de vorm ervan prachtig de gebogen pose. Het zijn uiteindelijk de littekens, die iemand mooi maken.

 

 

 

 

 

 


UITGELICHT: Aphrodite

In 2011 heb ik een serie schilderijen gemaakt met als overkoepelend thema: “mythische vrouwen”. Wie daarbij natuurlijk niet mocht ontbreken, was de mooiste van allen: Aphrodite, de godin van de liefde. Haar portret zou het kopstuk moeten worden. Maar… zij is al zo vaak afgebeeld; hoe vermijd je dan clichéposes als ‘geboren uit het schuim van de zee’? Ik wist het niet. Tot ik de volgende anekdote tegenkwam. Op een dag besloot de goden-smid zijn overspelige vrouw Aphrodite te betrappen. Hephaistos bedacht een val. Hij smeedde van goud een ragfijn, onzichtbaar vangnet rondom hun beider hemelbed en ging zogenaamd even sigaretten halen. Toen hij terugkwam trof hij zijn eega daar inderdaad aan, samen met de mooie maar laffe oorlogsgod Ares. In plaats van boos te worden, haalde hij de andere goden van de Olympus erbij, om te zien welk onrecht hem werd aangedaan. Zo stonden zij rondom de godin van de liefde – nog steeds de mooiste van allen – en gaven hun commentaar. Dat zij ook wel eens aan de beurt wilden zijn. Of juist dat het een schande was. Samen met het model (een collega-kunstenares en literatuurkenner) zocht ik tijdens de fotoshoot naar een geschikte pose, en vooral naar een gezichtsuitdrukking die tegelijkertijd trots en vernedering zou kunnen uitdrukken. Mijn Aphrodite heeft wel de kleuren van het schuim van de zee gekregen, maar ik ben niet in de val getrapt om haar af te beelden zoals al zo velen voor mij dat deden. En ik sta er zelf ook nog een beetje op.

Aphrodite, 80 x 100 cm, € 2400,- (via Galleri M)

Aphrodite, 80 x 100 cm, € 2400,- (via Galleri M)


UITGELICHT: Vuurvlinder

Vuurvlinder, 100 x 80 cm, € 2500,- (via Galleri M)

Vuurvlinder, 100 x 80 cm, € 2500,- (via Galleri M)

Dit schilderij is iconisch geworden voor mij. Het typeert hoe ik werk en wat ik wil in de kunst. Toen ik het meisje dat hiervoor model stond ontmoette, was ze nog hard bezig om haar leven weer op rails te krijgen. Een paar jaar daarvoor was ze nog een feestende begin-twintiger als ieder ander. Tot ze op 11 september 2007 in de auto zat en plots een heftige pijn voelde in haar kaak en borststreek. Ze kreeg geen lucht en zag groen. Bij de huisartsenpost hielden ze het op een onschuldige paniekaanval. Pas na lang aandringen en het maken van een echo bleek dat haar aorta aan het scheuren was. Uiteindelijk heeft ze alles overleefd. Maar er is nog veel onzeker over de bindweefselziekte die ze mogelijk heeft. Ze heeft een pacemaker, mag nooit meer roken of drinken of naast een geluidsbox staan, moet oppassen met winkelpoortjes, mag geen tatoeages meer nemen en mag nooit kinderen krijgen, omdat dat allemaal nu heel gevaarlijk voor haar is. Bovendien is er de angst dat het weer kan gebeuren. Toch heeft zij zelf sterk het gevoel dat ze als een beter en mooier mens uit alle ellende is gekomen. Het boekje dat ze schreef over wat haar overkomen is, eindigt met de zin: “Wat er ook gebeurt, kijk je angst recht aan en vecht!” Ik wilde dat ze voor dit schilderij haar kleding (en daarmee symbolisch zichzelf, als een soort therapeutische herhaling) zou openscheuren, om daarmee vlinders los te laten die uit haar borst zouden vliegen, als symbool van overwinning. Vuurvlinders, dacht ik. Maar toen ik ermee bezig was, ontbrak er nog iets. Ik wist ook niet goed wat ik met de achtergrond zou doen. Tot mijn zoontje zei: ”Papa, ze lijkt zelf wel een vlinder, zoals ze zit”. Hij heeft meer talent dan ik. Zo heeft ze zelf ook vleugels gekregen. Een bijzondere samenwerking.


UITGELICHT: Psyche 

Lieve mensen,

In dit nieuwe jaar wil ik de nieuwe traditie starten om elke maand één van mijn werken toe te lichten in deze rubriek uit-gelicht. “Nieuwe traditie”: dat is een contradictie in terminis natuurlijk. Maar blogs en rubrieken staan wel in een lange traditie. Net als afbeeldingen van Psyche: de personalisering van het menselijk verstand. Apuleius vertelt dat Psyche een prinses was, zo bloedmooi, dat de godin van de liefde zelf jaloers op haar werd. Opvallend eigenlijk, hoe vaak Aphrodite jaloers werd op mensenkinderen. Als ik een psycholoog was, zou ik wel eens willen weten waar die onzekerheid op stoelde. De vergankelijkheid van schoonheid lijkt voor de hand te liggen. Maar in hoeverre treft die een onsterfelijke? Hoe dan ook: Aphrodite stuurt haar zoon Eros om Psyche voor straf verliefd te maken op een monster. Maar het gaat mis. Eros prikt zich aan zijn eigen pijl en wordt zelf op haar verliefd. Psyche wordt de bergen in gedreven om daar het monster te huwen. In plaats daarvan ontmoet ze de Westenwind, die haar in zijn paleis laat verblijven. Daar bedrijft ze elke nacht de liefde met de ultieme minnaar Eros, onder voorwaarde dat ze hem nooit mag zien. Psyche tast in het duister. Tot haar zussen haar overreden om een lichtje mee te nemen. Dan is het sprookje (voorlopig) ten einde. Eros loopt kwaad weg en komt niet meer terug. Als je de dingen ziet zoals ze werkelijk zijn, is de magie verdwenen. Wat is dan kunst? Een afspiegeling van de werkelijkheid, zoals Plato meende? Of de schepping van iets nieuws? Toen het model dit schilderij een keer in het echt ergens zag hangen, was ze blij verrast toen ze haar eigen karakteristieke pinkje herkende. Recensenten zullen zeggen dat het een oude traditie is om Psyche af te beelden met vlindervleugels, geen bladeren. Maar kunst moet nieuwe tradities bedenken. Bij deze.

Psyche, 50 x 70 cm, € 750,-

Psyche, 50 x 70 cm, € 750,-